موزه ملی ایران نهادی است که به تاریخ، فرهنگ، و هنر ایران از پیش از تاریخ تا سده های اخیر اختصاص یافته است. این موزه که توسط آندره گدار وماکسیم سیرو و با الهام از معماری ساسانی طراحی و توسط دو معمار ایرانی ساخته شده، در سال 1314 تأسیس و در سال 1316 رسما افتتاح شد. امروزه این موزه مجموعه ای از 300.000 شی تاریخی شامل مجسمه ها، کتیبه ها، مهرها، سفال، مصنوعات فلزی، سکه، پارچه، و کتابهای نادر را در بردارد که نمایانگر فرهنگ ایران و مناطق مجاور است.
مجموعه متون میخی موزه که شامل اسناد و مدارک از هزاره چهارم پیش ازمیلاد تا سده نخست میلادی است، از جمله جامع ترین مجموعه های متون میخی در خاورمیانه است که مشتمل بر الواح گلی، آجرها، سنگنبشته های در بردارندة متون باستانی پروتو ـ عیلامی، سومری، اکدی، عیلامی، اورارتویی و فارسی باستان است. بخش مرکزی این مجموعه از کاوش های فرانسویان در غرب ایران، به ویژه در شوش، در اواخر سده نوزدهم و اوایل سده بیستم به دست آمده است. تا سال 1306 این یافته ها بین موزه لوور و ایران تقسیم میشد، و پس از آن تمام اشیای یافت شده، در ایران باقی مانده است. این مجموعه برای شناخت استفاده از نگارش در ایران به طور اخص، و شناخت فرهنگ متون میخی به طور اعم، بسیار اهمیت دارد. کهن ترین نمونه های نگارش در ایران از هزاره چهارم و هزاره سوم پیش ازمیلاد، برخی نمونه های اولیه توپک ها و پاکت های گلی، و متون پروتو ـ عیلامی، که در موزه ملی ایران نگهداری میشود، در نوع خود از مهم ترین متون در جهان شناخته شده است.
نتایج حفاری های فرانسویان، شامل گزارش محوطه های مختلف ایران باستان، انتشار متون میخی، و همچنین پژوهش های مربوط به مواد باستانشناسی حفاری شده در آنجا، در مجموعه ای به نام خاطرات ماموریت در ایران با حروف اختصاری MDP منتشر شده است. نخستین متخصص خطوط میخی گروه فرانسوی وینست شیل بود. او در پیشگفتار نخستین کتابش، در 15مارس 1899، اعلام کرد: "اینجا تاریخ عیلام آغاز میشود."
پروژه جمع آوری گل نبشته های موزه از تمامی بخش ها در یک مکان؛ جهت تهیه کاتالوگی از گل نبشته های موجود در موزه، ابتدا به پیشنهاد آقای فیروز باقرزاده رئیس وقت اداره باستان شناسی ایران از 15 ژانویه تا 17 فوریه 1976 میلادی و در ماه های مارس، نوامبر و دسامبر 1978 میلادی به وسیله فرانسوا والا انجام و فیش برداری شد. اما به دلیل متوقف شدن آن در سال 1979 میلادی هرگز به مرحله انتشار نرسید (بر اساس ایمیل آقای فرانسوا والا در تاریخ 31/ 08/2017 میلادی). از این پروژه تنها تعدادی فیش تخصصی گلنبشته ها به زبان فرانسه و با دست خط فرانسوا والا در موزه باقی مانده است. سپس در سال 1377 هجری با تشکیل یک تیم پژوهشی، این مجموعه و دیگر گلنبشته ها، آجرنبشته ها و سنگنبشته های ایران باستان به فضایی با نام جدید تالار کتیبه ها در طبقه زیرین ساختمان موزه اسلامی منتقل شد. اعضای ثابت این تیم پژوهشی در ابتدا، آقایان دکتر ارفعی و دکتر رزمجو و خانمها دکتر ملایری، جلیلوند، نیکخواه و کاظمی بودند. این فعالیت پژوهشی تا سال 1381 هجری شمسی ادامه یافت. در سال 1380 به دلیل غنای کتیبه های موجود در موزه ملی ایران، پیشنهاد ایجاد بخش مستقل و جدیدی به نام "بخش کتیبه ها" از سوی ریاست وقت موزه، آقای محمد رضا کارگر داده شد. به این منظور مخزنی مجهز به کمدها و قفسههای نگهداری اموال فرهنگی و دوربینهای مدار بسته و دیگر مسائل امنیتی، جهت حفظ و نگهداری کل کتیبه های ایران باستان موجود در موزه ملی ایران به فضای قبلی تالار افزوده و امین اموال فرهنگی و مسئول دولتی با سيستم ثبت وزارت دارايي كشور برای آن تعیین شد.
در نیمه مرداد ماه 1395 هجری با اجرایی شدن طرح گسترش و ساماندهی کل مخازن موزه از سوی رئیس کل موزه، آقای دکتر جبرئیل نوکنده، مخزن بخش کتیبه ها از مکان قبلی، به مخزنی بزرگتر در محل ورودی گنجینه مرکزی در موزه انتقال یافت و اتاق امین اموال در مجاورت آن و یک اتاق در طبقة سوم ساختمان مدیریت برای مسئول و کارکنان بخش مشترکن در نظر گرفته شد.
o مسئول سابق:
داریوش اکبرزاده از سال1381 تا 1390 هجری شمسی
o مسئول کنونی:
سیمین پیران از سال 1394 هجری شمسی تا کنون و امین اموال بخش کتیبه ها از سال1380 هجری شمسی تا کنون
مجموعه متون میخی موزه ملی ایران به لحاظ تاریخی به گروههای زیر تقسیم میشود:
متون اوروک متاخر (حدود 3350 ـ 3300 پ.م)
متون پروتو ـ عیلامی (حدود 3100 ـ 2900 پ.م)
متون اکدی کهن (حدود 2350 ـ 2200 پ.م)
عیلامی خطی، (حدود 2200 پ.م)
متون اور سوم (حدود 2000 ـ 2100 پ.م)
متون بابلی کهن (حدود 1900 ـ 1600 پ.م)
متون بابلی میانه (حدود 1300 ـ 1100 پ.م)
متون آشوری نو (حدود 1000 ـ 600 پ.م)
متون دوره هخامنشی (حدود 539 ـ 330 پ.م)
پروژه دیجیتالی کردن متون میخی موزه ملی ایران، طرحی مشترک بین سی دی ال آی(طرح کتابخانه دیجیتالی متون میخی) (CDLI) و موزه ملی ایران است. این پروژه نخست توسط پرفسور یاکوب دال از دانشگاه آکسفورد، و دکتر جبرئیل نوکنده، مدیر موزة ملی ایران، در اردیبهشت ماه سال 1395 طی یک کارگاه آموزشی دو روزه در خصوص دیجیتالی کردن متون میخی، به همراه یک جلسه خوانش متون پروتو ـ عیلامی از سوی پرفسور دال، در تهران معرفی شد. در سال 1396، طرفین پروژه یک یادداشت تفاهم به امضاء رساندند، و نخستین گروه کتیبه های پروتو ـ عیلامی را پارسا دانشمند از سوی دانشگاه آکسفورد با همکاری سیمین پیران مسئول بخش کتیبه های موزه ملی ایران در دیماه سال 1396 اسکن و دیجیتالی کردند. در اردیبهشت سال 1397، آغاز به کار پروژه به طور رسمی اعلام گردید.
|
